Παρασκευή, 6 Ιανουαρίου 2012

ΟΙ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ ΣΕ 10 ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Το Δωδεκαήμερο, από τα Χριστούγεννα ως την παραμονή των Φώτων, σ’ ολόκληρη την Ελλάδα, πιστεύουν πως βγαίνουν οι καλικάντζαροι. Όπως τους φαντάζεται ο λαός, είναι «μαυριδεροί με κόκκινα μάτια, με τρίχινα πόδια, με χέρια σαν της μαϊμούς κι έχουν όλο το κορμί τους τριχωτό. Έρχονται τα δωδεκαήμερα και μπαίνουν στα σπίτια. Τους αρέσουν οι τηγανίτες και τ’ Aϊ-Bασιλιάτικα γλυκά». Όλο το Δωδεκαήμερο και ως την παραμονή των Θεοφανείων, σε πολλές περιοχές ανάβουν φωτιές. Σ’ άλλους τόπους διατηρούν αναμμένο δαυλό στη γωνιά, για να φύγουν οι καλικάντζαροι.


Ο Νικόλαος Πολίτης, στην περισπούδαστη πραγματεία του «Οι Καλικάντζαροι», μας πληροφορεί πως οι άνθρωποι πίστευαν ότι οι καλικάντζαροι είναι βρικόλακες Ατσιγγάνων. Έτσι εξηγείται και η ονομασία τους. Το πρώτο συνθετικό «κάλι» είναι ονομασία Ατσιγγάνων. Το δεύτερο συνθετικό είναι ονομασία των Ατσιγγάνων της Αιγύπτου, που ήρθαν στην Ελλάδα τον 14ο αιώνα. Ονομάζονταν «γαντζάροι». Οι καλι-γαντζάροι έγιναν καλι-καντάροι με αφομοίωση, που άλλαξε το καλίγι σε καλίκι.

Στην Κύπρο τους λένε και καραμάνους. Αλλά καρα-μαύρους και μάνους ονομάζουν τους Ατσιγγάνους. «Καρά» σημαίνει μαύρος και «μάνους» άνθρωπος. Ο Πολίτης αναφέρει επίσης: «Οι καλικάντζαροι πηγαίνουν εις την εκκλησίαν σαν κι εμάς και μόνον όταν βγαίνουν τ’ άγια γίνουντ’ άφαντοι». Το άλλο όνομά τους «κάηδες», που το συναντάμε στη Ρόδο και την Κάρπαθο, χαρακτηρίζει Ατσιγγάνους που ήταν, όπως πίστευαν, απόγονοι του Κάιν.

Την παραμονή των Φώτων οι καλικάντζαροι γυρίζουν στο υποχθόνιο βασίλειό τους, αφού αφήσουν τις στέγες των σπιτιών όπου έμειναν δώδεκα μέρες και, σύμφωνα με την παλιά παράδοση, όταν ο παπάς με τη σειρά του αγιάσει τα σπίτια.

Από μια άλλη άποψη, οι καλικάντζαροι είναι επινόηση των πρώτων χριστιανών, που είχαν σκοπό, με αυτό τον τρόπο, να προκαλέσουν τη φρίκη και το δέος στους αβάφτιστους και στους αδιάλλακτους. Απόδειξη αυτού είναι ότι, οι καλικάντζαροι εγκαταλείπουν τις στέγες των σπιτιών την παραμονή των Φώτων, που γίνεται ο μικρός αγιασμός. Με τον καιρό όμως οι καλικάντζαροι έγιναν στη συνείδηση του λαού «χαριτωμένα δαιμονάκια», που δεν προκαλούν φρίκη. Δεν αφήνουν, όμως, ευκαιρία, που να μην πειράξουν τους ανθρώπους τις δώδεκα μέρες που κρατά η δράση τους.

Στην Άντισσα της Λέσβου λένε πως οι καλικάντζαροι έρχονται την πρώτη μέρα του Δωδεκάμερου, που είναι τα Χριστούγεννα. Όποιος πεθάνει και πάει στον άλλο κόσμο άψαλτος κι αλιβάνιστος, βρικολακιάζει και γίνεται καλικάντζαρος. Αυτός είναι δαίμονας με ανθρώπινη μορφή, μαύρος και ασχημομούρης, με κόκκινα μάτια σαν τη φωτιά, στραβός και ασχημομούρης, στραβοκάνης με πόδια σαν του τράγου, χέρια αρκουδίσια, κι όλο του το κορμί μαλλιαρό. Άλλοι κουτσοί, στραβοκάνηδες, κι άλλοι στραβοί, αλλήθωροι. Άλλοι μονόματοι, κι άλλοι μονοπόδαροι. Άλλοι ψηλοί, κι άλλοι κοντοί. Είναι τα στοιχειά, που δώδεκα μήνες κρατά στην εξουσία του ο Χριστός και μας φυλάει από το κακό, και δώδεκα μέρες αφύλαχτα, γιατί τα νερά δεν είναι αγιασμένα. Είναι αβάφτιστα και τότες τα στοιχειά αμολημένα, πειράζουνε τους ζωντανούς.

Μπαίνουν από τις καπνοδόχους στα σπίτια και βρωμάνε τα φαγητά και τα γλυκά. Πειράζουν τις γυναίκες και τις ψαχουλεύουν στα γυμνά τους. Όλο το Δωδεκαήμερο, ως τη μέρα των Φώτων που θ’ αγιαστούνε τα νερά με το μεγάλο αγιασμό, γυρίζουν και κυνηγάνε τους ανθρώπους. Γι’ αυτό οι γυναίκες τα Χριστούγεννα κάνουν αγιωτικά και θυμιάζουν για να μην μπουν οι καλικάντζαροι στο σπίτι τους και τις πειράξουνε. Τώρα που ξέρουν πώς έγιναν οι καλικάντζαροι και βγαίνουν κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα, όταν πεθάνει κάποιος και δεν έχουν παπά να τον ψάλουν και να τον θυμιάσουν, του βάζουν και παίρνει μαζί του ένα εικόνισμα, κι έτσι δε βρικολακιάζει.

Τα παιδιά που γεννιούνται τη μεγάλη βδομάδα των Χριστουγέννων, και γεννιέται κι ο Χριστός, αν δε βαφτιστούν ως τα Φώτα, γίνονται καλκατζαρέλια, μικροί καλικάντζαροι. Γι’ αυτό τα βαφτίζουν ανήμερα τα Φώτα, ακόμα και χωρίς παπά. Και δε φοβούνται πια μη γίνουν καλικάντζαροι, γιατί βαφτίζονται μέσα στ’ αγιασμένα νερά, που είναι κείνη τη μέρα σαν τ’ άγιο μύρος.

Στην Κάρπαθο οι μανάδες δένουν τη μέση των παιδιών τους, που είναι στις κούνιες, με «βάτους» τις χριστουγεννιάτικες μέρες, για να μην τους κάνουν κακό οι «κάγοι», οι καλικάντζαροι, που θα φύγουν απ’ τα σπίτια, όπως πιστεύουν, σαν περάσει η γιορτή τ’ Αϊ-Γιάννη.

Στη Ρόδο, όποιο παιδί γεννηθεί ανήμερα τα Χριστούγεννα, το λένε «Κάο», Καλικάντζαρο. Λέγεται, λοιπόν, ότι οι «κάηδες» σηκώνονται τη νύχτα απ’ το κρεβάτι τους το πρώτο δεκαήμερο, κι ασυναίσθητα γυρίζουν έξω. Για να μην αγριέψει όμως το παιδί, οι δικοί του φροντίζουν να του κάνουν το «μονομερίτικο» ρούχο. Φωνάζουν, δηλαδή, στο σπίτι τους γυναίκες που να λέγονται Μαρίες και τους δίνουν μία μπάλα μπαμπάκι. Αυτές το κλώθουν, το κάνουν νήμα, το υφαίνουν και ράβουν ένα ρούχο, που θα το φορέσει ο κάος. Όλη αυτή η δουλειά πρέπει να γίνει μέσα σε μια μέρα, γι’ αυτό και το ρούχο λέγεται «μονομερίτικο».

Στη Θράκη πιστεύουν ότι οι καλικάντζαροι συνηθίζουν να κατεβαίνουν τη νύχτα από το τζάκι και ν’ αρπάζουν τα λουκάνικα, κι ότι χορεύουν γύρω από τα πηγάδια, όπου, αν πάει κανείς, τον βάζουν με το στανιό να χορέψει μαζί τους.

Στην Κυνουρία χαράζουν με κάρβουνο σταυρούς στις πόρτες και στα παράθυρα, για να μην μπαίνουν μέσα οι «λυκοκαντζάροι».

Στην Κύπρο πιστεύουν πως ο καλικάντζαρος μπορεί να «αιχμαλωτιστεί», φτάνει ο άνθρωπος να τον δέσει από το πόδι με «μόλινο» (λινή κλωστή). Την παραμονή των Φώτων τελειώνει η δράση των καλικάντζαρων πάνω στη Γη. Βιάζονται τότε να χωθούν γρήγορα πίσω στα βάθη της γης, προτού ο παπάς αρχίσει ν’ αγιάζει τα νερά. Και για να μην ξεμείνει κανένας πάνω στη γη, παρακινεί ο ένας τον άλλο να φύγουν. Λένε: «Φορτώστε να φορτώσουμε, κι αϊντέστε να φύγουνε, τ’ έφτασε ο τουρλόπαπας, με την αγιαστούρα του».

Την τελευταία μέρα που θα φύγουν οι «πλανήταροι» ή «καραμάνοι» στην Κύπρο, οι νοικοκυρές τους περιποιούνται, για να τους εξευμενίσουν. Τους ψήνουν «ξεροτήανα» (λουκουμάδες) με μπόλικο λάδι για να φάνε οι «πλανήταροι που γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι και χαιρετιούνται που θα φύγουν». Έπειτα τα περιχύνουν με μέλι. Όλη η οικογένεια συγκεντρώνεται, τώρα, γύρω από το τηγάνι με το ζεστό λάδι που αχνίζει. Πρώτα, όμως, οι καλικάντζαροι θα γευτούν τα ξεροτήανα, που η νοικοκυρά θα ρίξει στη στέγη του σπιτιού και θα λέει: «Τσιτσί, τσιτσί λουκάνικο, κομμάτι ξεροτήανο, ρίξε στους καλικάντζαρους, να φάσιν και να φύουσιν». Στην Κύπρο τους φαντάζονται σαν κουβάρια. Καθώς σκύβουν οι άνθρωποι να τους πάρουν εκείνα αρχίζουν να τρέχουν. Λίγο πιο πέρα αλλάζουν μορφή και γίνονται γαϊδουράκια και γκαμήλες. Όταν ο άνθρωπος ξεγελιέται κι ανεβαίνει στην πλάτη τους, τότε αυτά ψηλώνουν σα βουνό και τον ρίχνουν κάτω.

Στη Λήμνο πιστεύουν πως ο Χριστός είπε στους ανθρώπους να φυλάγονται το Δωδεκαήμερο από τους καλικάντζαρους.

Στην Κομοτηνή φοβούνται τόσο πολύ τους «καρκατζέλ», ώστε τη νύχτα δε σφυρίζουν ποτέ, για να μη μαζευτούν πολλοί μαζί και τους κάνουν κακό.

Στη Χίο, την παραμονή των Χριστουγέννων, ο νοικοκύρης του σπιτιού φέρνει ένα μεγάλο ξύλο από τα χωράφια του και το βάζει μέσα στο σπίτι, στη μέση της κάμαρας. Το «χριστόξυλο», όπως το λένε, το ραίνουν καρύδια κι αμύγδαλα, που μαζεύουν τα παιδιά και τα τρώνε. Κατόπιν η νοικοκυρά παίρνει το κούτσουρο και το βάζει στο τζάκι, όπου θα καίγεται συνέχεια όλο το Δωδεκαήμερο. Όταν περάσει το Δωδεκαήμερο θα μαζέψουν τη στάχτη και θα τη ρίξουν στις τέσσερις γωνιές του σπιτιού, για να προστατεύεται από τα «δαιμόνια», που αυτές τις μέρες ανεβαίνουν απ’ τα βάθη της γης και πειράζουν τους ανθρώπους.

Σε πολλά χωριά, στην Πελοπόννησο, από τη μέρα των Χριστουγέννων ζωγραφίζουν σ’ όλες τις πόρτες και τα παράθυρα του σπιτιού ένα σταυρό με κάρβουνο, για να μην μπουν και να διώξουν τους Καλικάντζαρους. Στα Εφτάνησα πιστεύουν ότι τα «λυκοτσαρδά» ή «παγανά» είναι αόρατες δυνάμεις που μπορούν να κάνουν χιλιάδες κακά. Είναι τα κακοποιά σύνεργα του σκότους και των ποταμίσιων νερών, που παρουσιάζονται με το πρώτο άστρο των Χριστουγέννων, κι εξασφαλίζονται με το αγίασμα των νερών, τα Φώτα.

ΠΗΓΗ: 24ΓΡΑΜΜΑΤΑ  


ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ: LAMPROS LAMPINOS

Σχετικά με το θέμα, δείτε το παρακάτω βίντεο και την ανάρτηση:

12 σχόλια:

  1. Καλως σας βρηκα!Χρονια πολλα και καλη χρονια!Πολυ ομορφο blog!ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ!!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αντώνη και αυτή η ανάρτησή σου είναι πολύ καλή.Νιώθεις σαν να διαβάζεις ένα πολύ όμορφο παραμύθι.Διαβάζοντας όμως τις οποιεσδήποτε παραδόσεις μας αναρωτιέμαι πού σταματάει ο θρύλλος και πού ξεκινά
    η πραγματικότητα.Είναι λίγο περίεργο τόσα διαφορετικά μέρη
    να πιστεύουν σε ένα κοινό στοιχείο
    με διαφορετικούς τρόπους.Στην προκειμένη περίπτωση,ένα είναι το σίγουρο.Η ύπαρξη του καλού και του κακού. Από διάφορες έρευνες έχει αποδειχθεί πως η πάλη ανάμεσα στο καλό και στο κακό ,συνήθως τις άγιες ημέρες κάνει θραύση.Για αυτό ίσως όλοι αυτοί οι θρύλλοι να περιστρέφονται γύρω από το θέμα αυτό.Όσο για τα υπόλοιπα ο καθένας μας τα ερμηνεύει όπως θέλει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. ΚΥΡΙΕ ΑΝΤΩΝΗ ΟΙ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΙ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΑΣΤΕΙΑ ΜΥΘΙΚΑ ΠΛΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΙ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΟΙ ΔΙΑΣΚΕΔΑΖΟΥΝ ΜΕ ΤΟΥΣ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΟΥΣ ΣΕ ΚΑΠΟΙΑ ΕΡΓΑ, ΣΤΑ ΘΕΑΤΡΑ, ΠΑΝΤΟΥ!!!

    ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Χαχαχαχαχαχαχαχα!!!!
    Πωπω τι έπαθα!!!! Ο Πίπης ο Καλλικάντζαρός μου, δεν έφυγε ακόμα!!!
    Ήθελε να δει την ανάρτηση της εικόνας του στα ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ!!!!!

    χαχαχαχαχα!!! Με έχει τρελλάνει στο πείραγμα!!!

    Ωπς... Εεεεεεε!!!!
    Πάει... έφυγε!!!
    Τώρα που βγήκε ο ΤΟΥΡΛΟΠΑΠΑΣ με την αγιαστούρα του...πάει... από καλλικάντζαρος... έγινε.. λαγός!!!
    Χαχαχαχαχα!!!
    (Μου έμεινε το γέλιο τουλάχιστον)!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Aντώνη και Πόπη βλέπω ότι ξεστολίσατε.Ευκαιρία ήταν να προσγειωθούμε στην καθημερινότητα
    μετά από αυτό το υπέροχο εορταστικό ταξίδι που μας προσφέρατε.ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ!!!!!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Καλικάντζαροι ;;; από τα αγαπημένα σκετσάκια που κάναμε στο δημοτικό. Πόσα χρόνια πίσω με γυρίσατε!!! Να είστε καλά!!! Περάστε αν θέλετε από το σπιτάκι μου (αλόη η βασίλισσα των φυτών) σας έχω ένα μικρό δωράκι. Καλό βράδυ Βαλάντη!!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Αγαπημένες φίλες Eva και Βαλάντη, σας καλωσορίζω στα "ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ" κι εύχομαι τα θέματά μας να είναι ενδιαφέροντα και χρήσιμα σε σας!
    Καλή χρονιά να έχετε, με υγεία και αγάπη!
    Αντώνης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Ευσταθία μας, και του χρόνου να είμαστε καλά να ξαναστολίσουμε χριστουγεννιάτικα τα "ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ"! Σ' ευχαριστούμε για την όμορφη παρέα που μας κράτησες και τα σχόλια που άφησες στα μονοπάτια μας...
    Καλή Χρονιά σε σένα και την οικογένειά σου!
    Αντώνης-Πόπη

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Αγαπημένοι μας Γιάννη και Λάμπρο, έφυγαν και οι τελευταίοι καλικάντζαροι, επιτέλους!
    Του χρόνου πάλι!

    Τι γέλια κάναμε με σένα Λάμπρο και την περιγραφή σου σχετικά με τους παράξενους αυτούς επισκέπτες, δεν λέγεται...
    Ο καλικαντζαράκος που μας ζωγράφισες είχε την τιμητική του... Θα τον θυμόμαστε λοιπόν τον Πίπη, έτσι... φρικτό, όπως τον αποτύπωσες στο χαρτί... Πάει κι αυτός, εξαφανίστηκε... Ελπίζω να πήρε μαζί του όλα τα άσχημα...

    Καλό βράδυ, φίλε μου!
    Σ' ευχαριστώ πολύ για το χιούμορ σου! Είχε άμεση ανταπόκριση στα παιδιά!!! Και του χρόνου, ελπίζω να είμαστε όλοι καλά να γράψουμε και πάλι τη μικρή ιστορία του...
    Αντώνης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Μα γιατί όλοι πιστεύουν ότι οι καλικάντζαροι είναι κακά πλάσματα;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Παρακαλώ, Αντώνη... νάμαστε γεροί... και του χρόνου να τα ξαναπούμε... (ο Πίπης τα πήρε ΟΛΑ τα άσχημα μαζί του... ΑΛΛΑ!!!)

    Νομίζω ότι του χρόνου ο Πίπης θα ξαναέρθει με τα κουτσούβελά του, αυτή τη φορά!!!
    Και ξέρεις, (δεν το λέει η παράδοση αυτό)... αλλά φαντάζεσαι!!!! 20 μικροί Πίπηδες... στο μπλογκ σου!!! Να πηδοβολάνε και να αλωνίζουν!!!!

    Ποιός την χάρη σου!!! Θα γεμίσεις Πίπηδες!! Χαχαχαχα!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. Κυριε οι καλικαντζαροι ειναι κατα τη γνωμη μου τα πιο αστεια μυθικα πλασματα!!!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Καλώς ήρθατε στα «ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ»! Το ιστολόγιο ενημερώνεται με πολλή αγάπη και σεβασμό στους μικρούς μας φίλους. Κάθε σελίδα του συμπληρώνεται με μεράκι, όπως ένα παιδικό βιβλίο, φροντίζοντας ώστε να είναι καλαίσθητο κι ευχάριστο στα μάτια τους. Σας ευχαριστούμε που ομορφαίνετε την παρέα μας και μας δείχνετε την αγάπη σας με τα ευγενικά και ενθαρρυντικά σας σχόλια!