Σάββατο, 5 Νοεμβρίου 2011

Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ

Η γέννηση του πασίγνωστου λαϊκού μας ήρωα του ελληνικού θεάτρου σκιών, του αγαπημένου μας Καραγκιόζη, δεν είναι απόλυτα εξακριβωμένη και έχουν διατυπωθεί πολλές απόψεις πάνω στο θέμα αυτό. Η ιστορία της δημιουργίας του βασίζεται σε προφορικές παραδόσεις από τις οποίες η πιο διαδεδομένη αναφέρεται στον γνωστό θρύλο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη που ζούσαν στην Προύσα. Ο Χατζηαβάτης ήταν εργολάβος οικοδομών και είχε αναλάβει να χτίσει το σαράϊ του πασά της Προύσας.
 

  
Πήρε στο γιαπί εργάτες και αρχιμάστορα έβαλε τον Καραγκιόζη που ήταν μαραγκός, μα είχε μυαλό πρωτομάστορα. Ο πασάς είδε ότι το σαράϊ αργούσε να τελειώσει κι εφοβέρισε τον Χατζηαβάτη πως θα τον θανατώσει. Ο Χατζηαβάτης φοβήθηκε και φανέρωσε στον πασά ότι φταίχτης ήταν ο Καραγκιόζης που έλεγε αστεία στους μαστόρους και γελούσαν. 

Ο πασάς φοβέρισε και τον Καραγκιόζη αλλά εκείνος εξακολούθησε να αστειεύεται. Έτσι ο πασάς τον θανάτωσε. Όλοι αγανάχτησαν με τον άδικο σκοτωμό του Καραγκιόζη κι ο πασάς για να ημερέψει τον λαό έχτισε ένα ωραίο μνημείο στην Προύσα κι έθαψε εκεί τον Καραγκιόζη με μεγάλες τιμές. Η αδικία όμως αυτή κόστισε πολύ στον πασά κι αρρώστησε βαριά. Οι άλλοι αγάδες για να διασκεδάσουν τον πασά έφεραν τον Χατζηαβάτη στο σαράϊ να του λέει τα χωρατά του Καραγκιόζη.

Μια μέρα ο Χατζηαβάτης έκοψε έναν χάρτινο Καραγκιόζη, τέντωσε ένα πανί που το φώτισε κι έδωσε παράσταση Καραγκιόζη. Ο πασάς ευχαριστήθηκε τόσο, που του έδωσε άδεια να παίζει παραστάσεις όπου θέλει. Λέγεται, λοιπόν, πως έτσι δημιουργήθηκε ο Καραγκιόζης.

Υπάρχει όμως και ακόμα ένας θρύλος για τον Καραγκιόζη που αναφέρεται στην ιστορία ενός έλληνα από την Ύδρα, του Γ. Μαυρομάτη και τοποθετείται χρονολογικά περίπου τον 18ο αιώνα. Ο Μαυρομάτης, λέγεται ότι ήλθε στην Τουρκία από την Κίνα με το θέατρο σκιών του. Αποφασίζοντας να εγκατασταθεί πλέον μόνιμα στην Πόλη, προσάρμοσε τόσο τη ζωή του όσο και το θέατρό του στα ήθη των τούρκων. Έτσι, ωνόμασε τον πρωταγωνιστή του Καραγκιόζ, προέκταση στα ελληνικά Καραγκιόζης, που στα τούρκικα σημαίνει μαυρομάτης. Ο Μαυρομάτης πέθανε στην Τουρκία και πληροφορίες αναφέρουν ότι είχε βοηθό του τον Γιάννη Μπράχαλη, τον πρώτο καλλιτέχνη του είδους που έφερε τον Καραγκιόζη στην Ελλάδα.

Οι πρώτες ιστορικά βεβαιωμένες πληροφορίες για το θέατρο του Καραγκιόζη εντοπίζονται στα μέσα του 17ου αιώνα και μας τον παρουσιάζουν να εκφράζει εικόνες από την ζωή των Τούρκων. Πολλοί υποστήριξαν ότι ο Καραγκιόζης μας ήταν τούρκικο θέατρο, όμως, όποιος γνωρίζει τον πνευματικό χαρακτήρα των λαών που ζούσαν μέσα στην τουρκική αυτοκρατορία, δύσκολο να φανταστεί τούρκο, ή εβραίο ή αρμένη για δημιουργό του Καραγκιόζη και μάλιστα εμπνευσμένο από τη ζωή δυο ελλήνων: του Χατζηαβάτη και του Μαυρομάτη.



Απλώς, η εντύπωση δημιουργήθηκε γιατί, μετά την εμφάνιση του Καραγκιόζη, η τουρκική κυριαρχία απλώθηκε σ'όλες τις χώρες της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και επόμενο ήταν το θέατρο σκιών να πάρει μορφή και έκφραση σύμφωνα με τις νέες κοινωνικές συνθήκες, δηλαδή, οθωμανική. Ήταν, επομένως, λογικό οι ακόλουθοι τέσσερις σχεδόν αιώνες της τουρκοκρατίας να έχουν σαν αποτέλεσμα να ξεχασθεί τόσο πολύ η ελληνικότητά του, ώστε οι περισσότεροι ερευνητές να χαρακτηρίζουν τον Καραγκιόζη σαν τούρκικο θέατρο σκιών. Παρουσίαζε την τούρκικη ζωή ο Καραγκιόζης, επειδή μέσα στην τουρκοκρατία διαμορφώθηκε και προς τους Τούρκους κυρίως απευθυνόταν. Ήταν ανάγκη, επομένως, να καλυφθεί με τούρκικο όνομα ο κεντρικός του ήρωας, γιατί διαφορετικά ήταν αδύνατον να ελέγχει τα φαινόμενα και τους τύπους της τούρκικης κοινωνικής ζωής. 

ΠΗΓΗ: KARAGIOZISMUSEUM.GR

5 σχόλια:

  1. ΓΙΑΝΝΗΣ ΘΩΜΑΙΔΗΣΣάββατο, 05 Νοεμβρίου, 2011

    ΚΥΡΙΕ ΑΝΤΩΝΗ ΠΟΛΥ ΩΡΑΙΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗ.ΠΟΥ ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΣΕ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Θοδωρής ΚαραντανοςΣάββατο, 05 Νοεμβρίου, 2011

    Κύριε πολύ ωραία ιστορία του Καραγκιόζη και για παρά πολλά χρόνια ο Καραγκιοζης έχει γίνει ένα λαϊκό έργο όπου κάνει και μεγάλους και μικρούς να γελάνε.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Τι όμορφη ανάρτηση Αντώνη μου. Συμπτωματικά, η δασκάλα των τρίχρονων στο σχολείο που δουλεύω, την εβδομάδα που πέρασε, μίλησε στα παιδιά για το θέατρο σκιών και τον καραγκιόζη, και την παρασκευή, κάθε παιδάκι πήγε σπίτι με μια φιγούρα καραγκιόζη, που έφτιαξε με τη δασκάλα του.
    Καλό Σαββατοκύριακο να έχετε.
    Φιλιά στην αγαπημένη μου Πόπη και από δω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Καλησπέρα φίλε Αντώνη
    Ο καραγκιόζης υπήρξε πάντοτε για μένα ένα θέμα πολύ ενδιαφέρον.
    Είναι μια ξεχωριστή φιλοσοφία. Ο κάθε λόγος του είναι ένα μάθημα. και η κάθε κίνησή του μιά μελέτη.
    Πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορία που παραθέτεις. Αν και έχω ασχοληθεί δεν γνώριζα την ύπαρξη του Μαυρομάτη.
    Νάσαι καλά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Αντώνη μου τα στοιχεία που μας δίνεις έχουν μεγάλο ενδιαφέρον. Διαβασα την ιστορία του μαζί με τα παιδιά, που αγαπούν πολύ τον Καραγκιόζη, και πραγματι εντυπωσιάστηκαν, δεν είχαμε ξανακούσει ότι ο αγαπημένος ήρωας όλων ήταν υπαρκτό πρόσωπο!
    Ευχαριστούμε!
    Θα ήταν ευχής έργο να τα λέγαμε κι από κοντά, αν σας δοθεί η ευκαιρία να επισκευθείτε κάποτε τα μέρη μας!
    Καλή εβδομάδα να έχετε!

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Καλώς ήρθατε στα «ΠΑΙΔΙΚΑ ΧΑΜΟΓΕΛΑ»! Το ιστολόγιο ενημερώνεται με πολλή αγάπη και σεβασμό στους μικρούς μας φίλους. Κάθε σελίδα του συμπληρώνεται με μεράκι, όπως ένα παιδικό βιβλίο, φροντίζοντας ώστε να είναι καλαίσθητο κι ευχάριστο στα μάτια τους. Σας ευχαριστούμε που ομορφαίνετε την παρέα μας και μας δείχνετε την αγάπη σας με τα ευγενικά και ενθαρρυντικά σας σχόλια!